Bliższe spojrzenie na warstwę orną: czym ona właściwie jest? Czy orka jest jedyną przyczyną jej powstawania? A co z warstwą orną powstającą przy uprawie bezorkowej?

Orka jest często krytykowana ze względu na jej wpływ na glebę, a zwłaszcza z powodu ryzyka powstania „warstwy ornej” – zagęszczonej, wielokrotnie wygładzonej warstwy występującej zazwyczaj na głębokości 25–30 cm.

Ryzyko to nie ogranicza się jednak wyłącznie do orki i było wielokrotnie obserwowane podczas prób polowych w ramach belgijskiej inicjatywy agroekologicznej: warstwy zagęszczone lub wygładzone można również znaleźć na różnych głębokościach w glebach nieoranych.

Powstanie tych zagęszczonych lub nieprzepuszczalnych stref często wiąże się z:

• Wyborem narzędzi uprawowych (stosowanie skrzydeł, narzędzi obrotowych lub głębokiej uprawy wykonywanej wielokrotnie na stałej głębokości)

• terminem prac i warunkami glebowymi (szczególnie gdy prace są wykonywane na glebach wilgotnych lub mokrych)

• rodzajem gleby, ponieważ gleby bogate w glinę są generalnie bardziej podatne na rozmazywanie i zagęszczenie, podczas gdy wysoka zawartość materii organicznej zazwyczaj ogranicza te skutki.

Obecność warstw zagęszczonych lub rozmazanych wpływa na rozwój roślin. Dynamika wody w glebie ulega częściowej lub całkowitej zmianie, a pionowy wzrost korzeni jest ograniczony, co zmusza rośliny do eksploracji wyłącznie górnej warstwy gleby. Skutkuje to zwiększoną podatnością na stres suszy, ograniczonym dostępem do składników odżywczych oraz deformacją korzeni palowych u roślin okopowych.

W niektórych przypadkach bardzo płytkiej uprawy – stosowanej w systemach rolnictwa konserwującego – zjawisko to może wystąpić zaledwie kilka centymetrów pod powierzchnią i utrudniać zakorzenienie się upraw.