Vermindering van de gebruikte productiemiddelen: technische veranderingen, en wat daarna? Lock-in-effecten en ontwikkelingsmogelijkheden op het niveau van het landbouw- en voedselsysteem

In dit artikel wordt nagedacht over de manier waarop de mogelijkheden om het gebruik van productiemiddelen in de graanteelt te verminderen, hoewel wetenschappelijk goed onderbouwd, worden beperkt door lock-in-effecten in het agrovoedingssysteem, en meer specifiek door de lock-in-effecten die zich stroomafwaarts in dit systeem voordoen. Aan de hand van een sociaal-historische benadering wordt aangetoond hoe in de loop van de tijd een intensificatietraject is ontstaan waarbij geleidelijk aan een breed scala aan actoren op alle niveaus van de keten en binnen de betrokken instellingen betrokken raakte, en dat zich in de loop van de tijd „vergrendelde in de loop van de tijd, waardoor bepaalde terugkeer naar eerdere stadia werd verhinderd vanwege de onderlinge afhankelijkheid van actoren, instellingen en praktijken, en dit ondanks de impasses die dit traject kunnen kenmerken. Een enquête onder actoren in de sector, coöperaties en molenaars, maakt het mogelijk hun standpunten weer te geven met betrekking tot de afwegingen tussen productiviteit en kwaliteit bij hun raskeuzes, om zo de grenzen aan te tonen die de raskeuze in de praktijk ondervindt. Uit de analyse van de kwaliteitsmaatregelen die in de tarwe-broodketen worden toegepast, blijkt vervolgens dat deze veel meer gericht zijn op traceerbaarheid en marktsegmentatie dan op het verminderen van de inzet van productiemiddelen. Ten slotte zullen we zien dat de valorisatie van diversificatiegewassen in verband met de verlenging van de vruchtwisseling voor de ondervraagde actoren, met name de coöperaties, een belangrijk knelpunt vormt. Dit wijst op vraagstukken rond het bestuur en de organisatie van de sectoren, waarbij bepaalde lokale „alternatieve“ initiatieven die de verschillende schakels van het systeem met elkaar verbinden, aanknopingspunten voor verdere reflectie bieden